Belediye Şirketleri, İşçileri İçin Yardım Sandığı Kurabilir mi?

Belediyeler, kendilerine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre anonim ve limited şirket kurabilmektedir. Ancak, belediyeler tarafından kurulan veya ortak olunan şirketler, Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine tabi sermaye şirketleri olup, belediyelerin tüzel kişiliğinden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir. Dolayısıyla, anılan Kanun hükümleri, istisna tutulan durumlar hariç, belediye şirketleri hakkında da uygulanmaktadır.

Türk Ticaret Kanunu, esas itibariyle şirketlerin kuruluşu, ortakları, tasfiyesi, mali işleyişi, organları, bu organların görev, yetki, yükümlülük ve sorumluluklarını düzenlemektedir. Ancak, söz konusu Kanunda, belirtilen hususlar dışında şirket bünyesinde çalışan işçiler için de bazı hükümler yer almaktadır. Bu hükümlerden birisini de, anonim ve limited şirket çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması ve bunların yaşatılması amacıyla şirket kaynaklarından yedek akçe ayrılması oluşturmaktadır.

Öyle ki, TTK’nın 522. maddesinde, ana sözleşmede şirketin yöneticileri, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla veya bu amacı taşıyan kamu tüzel kişilerine verilmek üzere yedek akçe ayrılabileceği öngörülmüştür. Bu düzenleme hem anonim hem de limited şirketler için geçerlidir. O halde şirketler, çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşu kurabilir ve söz konusu kuruluşlara yıllık kârdan aktarım yapabilir.

Yukarıda yer verilen kanuni düzenlemenin temel amacı, şirket çalışanları ve işçileri için emeklilik, ilaç ve tedavi yardımları, dinlenme yeri sağlanması, sınırlı oranda avans verilmesi, öğrenim bursu sağlanması gibi ihtiyaçları karşılamak ve vefatları halinde yakınlarına destek olmak; şirketler açısından ise genel itibariyle çalışmayı özendirmek, işgücü verimliliğini ve kârı arttırmak şeklinde ifade edilebilir.

Peki, belediye şirketlerinin işçileri lehine yardım kuruluşu kurabilmesinin koşulları nelerdir?

Şirket Ana Sözleşmesinde Hüküm Bulunması

Şirket çalışanları ve işçileri için yardım akçesi ayrılabilmesinin öncelikli şartı, buna izin veren bir hükmün ana sözleşmede bulunmasıdır. Yardım akçesi ayrılmasına izin veren hüküm, şirketin kuruluşunda sözleşmeye konulabileceği gibi, daha sonradan ana sözleşmede değişiklik yapılarak da konulabilir. Ana sözleşmede böyle bir hüküm yoksa kural olarak, şirket çalışanları ve işçileri için yedek akçe ayrılamaz.

Durum böyle olmakla birlikte, TTK’nın bir başka maddesinde (md. 523/3) bu uygulamaya bir istisna getirilmiş ve ana sözleşmede hüküm bulunmasa bile genel kurulun, şirketin işçileri için yardım sandıkları ve diğer yardım örgütleri kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla bilanço kârından yedek akçe ayırabileceği ifade edilmiştir. Ancak, Kanunda belirtildiği şekilde bir hüküm olsa dahi, bu yönde uygulamaya gidecek olan şirketlerin, sonradan herhangi bir sıkıntı yaşamaması bakımından konunun ana sözleşmede düzenlenmesi uygun olacaktır.

Öte yandan, belediye şirketinin yardım sandığı oluşturabilmesine dair ana sözleşmede bir hükme yer verilebilmesi için şirket ortağı belediyenin bir karar alması gerekmemektedir. Bu konuda tek yetkili organ şirket genel kuruludur. 

İşçilere Yardım İçin Bir Vakıf veya Kooperatif Kurulması

Türk Ticaret Kanununda, yardım amacına özgülenen yedek akçelerin ve diğer malların şirketten ayrılması suretiyle bir vakıf veya kooperatif kurulmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, bahsi geçen amaç için belediye şirketinin vakıf ya da kooperatif kurması gerekir; bunların dışında dernek veya başka bir tüzel kişilik kurulamaz. Diğer taraftan, Türk Medeni Kanununun 110. maddesinde, “işçilere yardım vakfı” konusunun özel olarak düzenlendiğini belirtelim.

Belediye Şirketinin İlgili Yılda Kâr Etmiş Olması

Şirketin, çalışanları ve işçileri lehine yardım akçesi ayırması, esasen şirketin kendi isteği ile ayırdığı ihtiyari yedek akçe niteliğindedir. Yedek akçe ayrılabilmesi için şirketin ilgili hesap yılını kârla kapatması gerekir. Eğer ki şirket, o yılda zarar etmişse doğal olarak hem işçiler hem de diğer amaçlar için yedek akçe ayrılamaz.

İşçiler Lehine Oluşturulan Yardım Kuruluşuna Yedek Akçe Aktarılması Hususunda Şirket Genel Kurulunun Karar Alması

Ana sözleşmede hüküm bulunsun ya da bulunmasın, şirket işçileri için oluşturulan yardım kuruluşuna yedek akçe ayrılabilmesi için şirket genel kurulunun bu hususta karar alması gerekmektedir. Zira kârın ne şekilde değerlendirileceğine karar verme yetkisi münhasıran genel kurula aittir. 

 Ancak, ana sözleşmede çalışanlar ve işçiler lehine yedek akçe ayrılacağına ilişkin bir hüküm bulunsa dahi genel kurul yardım akçesi ayırmak zorunda değildir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E.1984/220 ve K.1984/665 sayılı kararında; ‘ana sözleşmede işçilere kar payı dağıtılması düzenlenmiş ve uygulama da bu şekilde süregelmiş olsa bile, işçilere ana sözleşme hilafına kar payı dağıtılmamasında, hatta ana sözleşmenin ilgili hükmünün genel kurul tarafından işçiler aleyhine değiştirilmesinde kanuna aykırı bir yön bulunmadığı, davacı işçinin genel kurulca alınan kararlara bir diyeceğinin olamayacağı, şirket ortağı olmadığı için kazanılmış hak iddiasında da bulunamayacağı’ ifade edilmiştir.

Yeri gelmişken belirtelim ki, işçiler lehine vakıf kurulması halinde, bu kuruluşlara şirketten yedek akçe ayrılması yanında çalışanlar ve işçilerden aidat da alınabilir. Ancak, bu durumda, iş ilişkisinin sonunda, vakıf senedine göre yapılan ayrımdan yararlanamadıkları takdirde çalışanlara ve işçilere hiç değilse ödedikleri tutarların, ödeme tarihinden itibaren kanuni faiziyle birlikte geri verilmesi zorunludur.

Sonuç olarak;

- Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, diğer anonim ve limited şirketlerde olduğu gibi belediye şirketlerinde de, şirketin çalışanları ve işçileri için yardım kuruluşları kurulması veya bunların sürdürülebilmesi amacıyla yedek akçe ayrılabilir.

- Çalışanlar ve işçiler için ayrılan yedek akçeler, ilgili kuruluşa devredilmişse artık belediye şirketi bunlar üzerinde herhangi bir hüküm ve tasarrufta bulunamaz ve karar alamaz.

- Belediye şirketlerinin böyle bir uygulamaya gidebilmesi için; ana sözleşmelerinde bu hususta bir hüküm bulunması, yardım amacına özgülenen yedek akçeleri ve diğer malları aktarmak üzere bir vakıf veya kooperatif kurması, şirketin ilgili yılı kârla kapatması ve şirket genel kurulunun yedek akçelerin işçiler lehine oluşturulan kuruluşa aktarılması hususunda karar alması gerekmektedir.

- Ancak, şirketlerin işçileri ve çalışanları için yardım sandığı kurma ve böyle bir uygulamaya gitme zorunluluğu bulunmamaktadır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Mustafa GÜNEŞ - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kamu İşçileri Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kamu İşçileri hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Kamu İşçileri editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kamu İşçileri değil haberi geçen ajanstır.



Anket Sürekli İşçilere Tayin ve Becayiş Hakkı Verilmeli midir?